Wielkie pytanie
Dlaczego na górach leży śnieg?
Na górach leży śnieg, bo im wyżej, tym zimniej – mniej więcej o 6 do 7 stopni Celsjusza na każde 1000 metrów wysokości. Nawet w upalny dzień nad morzem szczyt wysokiej góry może sięgać tak wysoko w to zimne powietrze, że temperatura zostaje poniżej zera, a śnieg się utrzymuje.
Powietrze robi się rzadsze i zimniejsze
Powietrze przy ziemi jest ściśnięte ciężarem całego powietrza nad nim, dlatego jest stosunkowo gęste i ciepłe. Im wyżej, tym mniej powietrza naciska z góry, więc powietrze się rozpręża, a rozprężające się powietrze stygnie – naukowcy nazywają to ochładzaniem adiabatycznym. Dlatego pionowy gradient temperatury, czyli średnie tempo spadku temperatury z wysokością, wynosi około 6,5 stopnia Celsjusza na każde 1000 metrów wspinaczki. Góra o wysokości 4000 metrów może mieć na szczycie o około 26 stopni zimniej niż u podnóża – to wystarczy, by z ciepłej doliny zrobić zamarznięty, ośnieżony szczyt.
Granica wiecznego śniegu
Naukowcy mówią o granicy wiecznego śniegu – wysokości, powyżej której zwykle jest na tyle zimno, że śnieg się utrzymuje, zamiast topnieć. Poniżej tej granicy śnieg, który spadnie, zwykle dość szybko topnieje. Powyżej niej może gromadzić się sezon po sezonie, a przez wiele lat czasem zbija się w twardy lód. To, gdzie dokładnie leży ta granica, zależy nie tylko od wysokości. Przy biegunach, gdzie cały klimat jest zimniejszy, leży niżej, a przy równiku wyżej, bo trzeba wspiąć się dużo wyżej, zanim powietrze zrobi się wystarczająco zimne. Dlatego niektóre góry przy równiku mają śnieżne czapy, choć leżą w tropikach.
Dlaczego śnieg przetrwa lato
Wysokie szczyty często zachowują śnieg nawet w środku lata, bo na tej wysokości powietrze rzadko ogrzewa się na tyle, by go całkiem stopić. Świeży biały śnieg odbija też w kosmos dużą część światła słonecznego, zamiast pochłaniać je jako ciepło, co pomaga mu przetrwać nawet w jasne, słoneczne dni. Przez wiele lat w najzimniejszych, najwyżej położonych miejscach warstwy śniegu mogą zbić się w grube płaty lodu zwane lodowcami. Lodowce powoli spływają w dół pod własnym ciężarem i pełznąc, żłobią doliny – czasem przez całe stulecia.
Spróbuj sam
Poproś dorosłego, żeby pomógł ci sprawdzić temperaturę przy ziemi, a potem gdzieś wyżej, na przykład na najwyższym piętrze wysokiego budynku albo na pobliskim wzgórzu – za pomocą termometru albo aplikacji pogodowej. Zobacz, jak spada, im wyżej jesteś.
Pytania, które zadają dzieci
Dlaczego na szczycie góry jest zimniej, skoro jest bliżej Słońca?
To, że jesteś kilka kilometrów bliżej Słońca, nie ma żadnego znaczenia, bo Słońce jest oddalone o około 150 milionów kilometrów. W górach jest zimno, bo powietrze, wznosząc się, rozrzedza się i stygnie – a nie z powodu odległości od Słońca.
Co to jest granica wiecznego śniegu?
Granica wiecznego śniegu to wysokość na górze, powyżej której zwykle jest na tyle zimno, że śnieg leży, zamiast stopnieć. Przy biegunach leży niżej, a przy równiku wyżej.
Czy na górach przy równiku bywa śnieg?
Tak. Wysokie góry przy równiku, takie jak Kilimandżaro i części Andów, mogą mieć śnieg albo lodowce, bo ich szczyty sięgają wysoko w zimne powietrze. To, że na równiku jest gorąco, dotyczy tylko okolic na poziomie morza.